How Would You Move Mount Fuji? | William Poundstone (Kitap)

William Poundstone’un Fuji Dağı’nı Nasıl Taşırsınız? kitabı, Microsoft’un işe alım süreçlerinde kullandığı sıra dışı mülakat sorularını ¹ ve bu soruların ardındaki düşünceyi ele alıyor. Geleneksel iş görüşmelerinin sınırlılıklarından yola çıkan yazar, adayların yalnızca geçmiş deneyimlerini değil, problem çözme yaklaşımlarını ve belirsizlik karşısındaki düşünme biçimlerini değerlendirmeyi amaçlayan bir mülakat anlayışını inceliyor.

Geleneksel mülakatlarda ² görüşmeciler, adaylarla ilk karşılaşmalarında edindikleri izlenimlerden etkilenebiliyor. Üstelik “Beş yıl sonra kendinizi nerede görüyorsunuz?” veya “Güçlü ve zayıf yönleriniz nelerdir?” gibi sık kullanılan sorulara önceden hazırlanmak mümkün. Davranışsal mülakatlarda ise adaylardan geçmişte karşılaştıkları durumları ve bu durumlarda nasıl davrandıklarını somut örneklerle açıklamaları bekleniyor. STAR tekniği ³ de bu yanıtları yapılandırmak için kullanılan yaklaşımlardan biri. Ancak Poundstone’un ele aldığı mülakat anlayışı, adayın geçmişte yaptıklarından çok, daha önce karşılaşmadığı bir problem karşısında nasıl düşündüğüne odaklanıyor.

Microsoft’un kullandığı sorular arasında “Dünyada kaç piyano akortçusu vardır?”, “Kanalizasyon kapakları neden yuvarlaktır?” ve “Fuji Dağı’nı nasıl taşırsınız?” gibi örnekler bulunuyor. Bu soruların amacı her zaman kesin bir doğru cevaba ulaşmak değil. Adayın problemi nasıl tanımladığı, hangi varsayımlardan hareket ettiği, eksik bilgileri nasıl belirlediği ve çözümünü nasıl gerekçelendirdiği önem taşıyor. Örneğin, bir tasarım problemiyle karşılaşan adaydan doğrudan çözüm önermek yerine önce ürünün kimler tarafından, hangi koşullarda kullanılacağını sorgulaması beklenebiliyor.

Bu yaklaşımın arkasındaki düşünce, adayları yalnızca geçmiş başarılarına göre değil, gelecekte ortaya koyabilecekleri potansiyele göre de değerlendirmek. Bununla birlikte, sıra dışı soruların adayların potansiyelini ne ölçüde güvenilir biçimde değerlendirebildiği ayrı bir tartışma konusu. Bir adayın bulmaca çözmekte başarılı olması, iş hayatındaki performansının da aynı ölçüde başarılı olacağını tek başına göstermiyor.

Kitap yalnızca Microsoft’un mülakatlarına odaklanmıyor. Wall Street’teki stres mülakatlarından IQ testlerine ve Silikon Vadisi’nin gelişimine kadar uzanan farklı konulara da değiniyor. Bu yönüyle hem işe alım süreçlerinin geçmişine hem de problem çözme ve zekâ kavramlarının nasıl değerlendirildiğine ilişkin ilginç örnekler sunuyor.

Poundstone’un aktardığı tahminlere göre, Microsoft’un tam gün süren mülakatlarına katılan adayların dörtte birinden azı iş teklifi alıyor (sayfa 11). Kitapta şirketin, uygun olmayan bir adayı işe almaktansa bazı nitelikli adayları kaçırmayı göze aldığı belirtiliyor (sayfa 138). Bu yaklaşım, işe alım kararlarında yanlış kişiyi seçmenin maliyetine verilen önemi gösteriyor. Ancak uygun adayları gözden kaçırma riskini ne ölçüde artırıyor? Gerçekten daha isabetli işe alım kararları verilmesini sağlıyor mu?

Mülakat sorularının gerçekten işe yarayıp yaramadığını sorgulayan Poundstone, görüşmecilere iki soru öneriyor: “Bu soruya vereceği iyi bir yanıttan dolayı birini işe alır mıyım?” ve “Bu soruya vereceği kötü bir yanıttan dolayı birini geri çevirmek ister miyim?” (sayfa 135).

Fuji Dağı’nı Nasıl Taşırsınız?, günümüzün işe alım uygulamalarını öğrenmekten çok, bu uygulamaların zaman içinde nasıl değiştiğini anlamak açısından okunmaya değer bir kitap. Analitik düşünme ve problem çözme gibi yetkinlikler önemini korusa da bu yetkinliklerin değerlendirilme biçimleri ve işe alım süreçlerinde kullanılan yöntemler zaman içinde değişti. Bu açıdan kitabı, bir işe alım profesyoneli olarak nereden nereye geldiğimizi düşünmek için ilginç buluyorum.

1. Kitaptaki mülakat yönteminde kullanılan sorulara örnekler: “Geçmişte karşılaştığınız ve üstesinden geldiğiniz bir sorunu anlatın.”, “Zamanın yetersiz olduğu bir durumu ve nasıl başa çıktığınızı anlatın.” ↩

2. Geleneksel mülakat sorularına örnekler: “Beş yıl sonra kendinizi nerede görüyorsunuz?”, “Güçlü ve zayıf yönleriniz nelerdir?” ↩

3. STAR tekniğinde kullanılan sorulara örnekler: “Geçmişte karşılaştığınız ve üstesinden geldiğiniz bir sorunu anlatın.”, “Zamanın yetersiz olduğu bir durumu ve nasıl başa çıktığınızı anlatın.” ↩